Терроризмге қарсы қауіпсіздік мәселелері бойынша профилактикалық іс-шараларды өткізу туралы

Терроризмге қарсы қауіпсіздік бойынша дәріс-нұсқама

Педагогтерге, тәрбиешілердің көмекшілеріне, күзет қызметкерлеріне және қызмет көрсетуші персоналға арналған

Өткізу күні: 2026 жылғы 16 қазан
Өткізетін: Еремина Л.А.
Ұзақтығы: талқылаумен бірге 20–25 минут

Терроризмнің қауіптілігі және ықтимал қауіптер

Терроризм зорлық-зомбылықпен, халықты үрейлендірумен және адамдардың өміріне қауіп төндірумен байланысты. Персонал үшін ең бастысы — қауіпті жағдайды анықтап, өз іс-қимыл тәртібін білу. Жарылыс қаупі, қарулы шабуыл, адамдарды кепілге алу, қасақана өрт қою, сондай-ақ телефон немесе электрондық байланыс арналары арқылы қауіп туралы хабар түсуі мүмкін.

Ұмыт қалған әрбір зат немесе әдеттен тыс мінез-құлық террористік қауіптің белгісі бола бермейді. Дегенмен қауіптің нақты белгілерін елемеуге болмайды. Адамның ұлтына, дініне немесе сыртқы келбетіне емес, оның әрекеттері мен нақты жағдайларға назар аудару қажет.

Күнделікті профилактика

Өткізу режимін сақтау; бейтаныс келушілерді күзетке немесе әкімшілікке бағыттау қажет. Адам өзін тексеруші немесе ата-ананың танысы ретінде таныстырғаны үшін ғана оны мекемеге кіргізуге болмайды.

Ақаулы құлыптар, құлыпталмайтын қызметтік үй-жайлар және қараусыз қалған заттар туралы жауапты тұлғаға хабарлау қажет. Эвакуациялау жолдарын заттармен бөгеуге болмайды.

Шығу есіктерін, хабарлау тәсілдерін, жиналу орнын және сүйемелдеуді қажет ететін балаларға көмек көрсету тәртібін білу қажет.

Күдікті зат табылған жағдайда

Қауіпті зат кәдімгі сөмке, қорап немесе ойыншық сияқты көрінуі мүмкін. Заттың қайдан пайда болғанының белгісіздігі, әдеттен тыс жерде орналасуы, көзге көрінетін сымдар немесе бөгде дыбыстар күдік туғызуы мүмкін. Осы белгілерді тексеру үшін затқа жақындамаңыз.

Күдікті затты тапқан жағдайда:

• Оған қол тигізбеңіз, ашпаңыз және орнын ауыстырмаңыз. Оны залалсыздандыруға, үстін жабуға немесе басқа жерге алып кетуге әрекет жасамаңыз.
• Балалар мен ересектерді зат табылған жерден, оның жанынан өтпейтін жолмен алыстатыңыз. Өзіңіз қауіпті аймақтан тыс жерде тұрып, басқа адамдардың жақындауына жол бермеңіз.
• Заттан алыстағаннан кейін 102 нөмірі арқылы полицияға немесе 112 қызметіне, содан соң басшыға және күзетке хабарлаңыз. Заттың тікелей жанында телефон мен радиостанцияны пайдаланбаңыз.
• Заттың табылған орны мен уақытын, сыртқы көрінісін және маңайда адамдардың бар-жоғын хабарлаңыз. Әрі қарай қаншалықты алыстау қажеттігін және қауіпті аймақтың шекарасын мамандардан нақтылаңыз.

Қызметкерге сөмкенің ішін тексеруді тапсыруға немесе балалар тобын табылған заттың жанынан әдеттегі шығу есігіне қарай алып өтуге болмайды. Әдеттегі бағытта қауіп болса, жағдайға және объектіде белгіленген іс-қимыл алгоритмдеріне сәйкес басқа қауіпсіз жол пайдаланылады.

Телефон немесе хабарлама арқылы түскен қауіп

Қауіпті әзіл деп қабылдамаңыз және оның шынайылығын өз бетіңізше анықтауға тырыспаңыз. Телефонмен сөйлескен кезде сабыр сақтап, айтылған сөздерді дәлме-дәл, қоңыраудың уақытын, экранда көрсетілген нөмірді, дауыс ерекшеліктері мен фондық дыбыстарды жазып алыңыз. Егер ден қою әрекеттерін кешіктірмей орындауға мүмкіндік болса, әңгіменің аудиожазбасын сақтаңыз.

Егер қоңырау шалушы сөйлесуді жалғастырса, оқиғаның қай жерде және қашан болуы мүмкін екенін, қауіптің неден тұратынын нақтылаңыз. Онымен дауласпаңыз және арандатпаңыз. Мәліметтерді 102 немесе 112 нөмірлері арқылы және басшыға хабарлаңыз.

Электрондық хабарламаны жіберушінің деректерімен және алынған уақытымен бірге сақтаңыз. Хат алмасуды жоймаңыз, күдікті тіркемелерді ашпаңыз және қауіп туралы хабарламаны ортақ чаттарға таратпаңыз. Түпнұсқаны құқық қорғау органдарына олар белгілеген тәсілмен беріңіз.

Қауіп туралы қалай хабарлау керек

Мысалы: «Мен “Арайлы” бөбекжайының қызметкерімін. Мекенжайы: ________. Күдікті зат табылды / қауіп туралы хабар түсті / шабуыл жасалып жатыр. Оқиға орны: ________. Балалар ________ жерде. Белгілі зардап шеккендер: ________. Менің аты-жөнім және байланыс нөмірім: ________».

Диспетчердің сұрақтарына жауап беріңіз. Тек өзіңізге белгілі нақты деректерді айтыңыз; мәліметтерді нақтылау үшін қауіпті жерге жақындамаңыз. Басшыға қоңырау шалу шұғыл қызметтерді шақыруды кешіктірмеуге тиіс.

Қарулы шабуыл және атыс дыбыстары

Шабуыл кезінде барлығын бірден дәлізге немесе негізгі кіреберіске шығаруға болмайды. Алдымен қауіптің қай жерде екенін ескеру қажет. Қауіпті аймақтан қауіпсіз жолмен кетуге болады немесе шығу жолы шабуылдаушыға қарай бағытталса, үй-жайда паналау қажет.

Қауіпсіз шығу мүмкін болмаса, есікті жауып, үй-жайға кіруді шектеңіз, балаларды терезелер мен есіктерден және сырттан тікелей көрінетін жерлерден алыстатыңыз. Тыныштықты қамтамасыз етіп, телефондардың дыбысы мен дірілін өшіріңіз. Мүмкіндік болса, қауіпсіз тәсілмен полицияға орналасқан жеріңізді хабарлаңыз. Объектіде белгіленген алгоритмдерге және келген қызметтердің нұсқауларына сәйкес әрекет етіңіз.

Тәрбиеші балалармен бірге қалып, бәсең дауыспен қысқа нұсқаулар береді: «Қасымда болыңдар. Осында отырыңдар. Қазір тыныштық сақтаймыз». Баланы басқа тәрбиешіні іздеуге жібермеңіз. Дыбыстың қайдан шыққанын тексеру үшін дәлізге шықпаңыз және болып жатқан оқиғаны телефонға түсірмеңіз.

Адамдарды кепілге алған жағдайда

Сабыр сақтаңыз, оқыс қимылдардан, дауласудан және агрессия туғызуы мүмкін әрекеттерден аулақ болыңыз. Шабуылдаушыны қарусыздандыруға немесе адамдарды босатуды өз бетіңізше ұйымдастыруға тырыспаңыз. Мүмкіндігінше балаларды қасыңызда ұстап, артық назар аудартпай тыныштандырыңыз.

Қажетті қимылды жасамас бұрын немесе көмек көрсетер алдында рұқсат сұраңыз. Полицияға мәліметтерді қосымша қауіп туғызбайтын жағдайда ғана хабарлау керек. Қоңырау шалу немесе бейнетүсірілім жасау үшін балалардың өмірін қатерге тікпеңіз.

Кепілге алынғандарды босату операциясы кезінде арнайы бөлімше қызметкерлерінің командаларын орындаңыз. Мүмкіндігінше еденге жатып, басыңызды жабыңыз, терезелер мен есік ойықтарынан алысырақ болыңыз. Қызметкерлерге қарсы немесе олардан қашып жүгірмеңіз, оқыс қимыл жасамаңыз. Балаларға командаларды орындауға көмектесіңіз.

Жарылыс, түтін немесе қирау

Жарылыстан кейін өрт шығуы, құрылымдар зақымдануы және қайтадан қауіп туындауы мүмкін. Қызығушылық танытып, оқиға орнына жақындамаңыз. Балаларды әйнектер мен зақымданған учаскелерден алыстатыңыз. 112 нөміріне хабарлаңыз, қызметтердің нұсқауларын орындаңыз, қауіпсіз жол болған жағдайда қауіпті аймақтан шығыңыз.

Түтін болған кезде түтін басқан бағытпен жүрмеңіз. Егер шығу жолы жабылып қалса, қауіптен алыс орналасқан қолжетімді үй-жайға паналап, құтқарушыларға нақты орналасқан жеріңізді және адамдардың санын хабарлаңыз. Алғашқы көмек қауіпсіз жерде, қызметкердің даярлығы шегінде, диспетчердің нұсқауларына сәйкес көрсетіледі.

Эвакуациялауды ұйымдастыру және балаларды есепке алу

Эвакуациялау кезінде тәрбиеші мен көмекші өзара келісіп әрекет етеді: топты сүйемелдейді, қозғалысы қиын балаларға көмектеседі және ешкімнің қалып қоймауын қамтамасыз етеді. Заттарды алу үшін шығуды кешіктірмеңіз. Балалардың тізімі бірден қолжетімді болса және оны алу әрекеттерді баяулатпаса ғана алынады.

Жиналу орнында балаларды аты-жөні бойынша тексеріп, сол күні нақты келген балалардың тізімімен салыстырыңыз, басшыға шығарылған балалар мен ересектердің санын баяндаңыз. Бала болмаған жағдайда оның аты-жөнін және соңғы рет қай жерде болғанын дереу хабарлаңыз. Қауіпті ғимаратқа өз бетіңізше қайтып кіруге болмайды.

Жиналу орны қауіпті аймақтан тыс жерде болуы керек; әдеттегі алаң кез келген қауіп кезінде жарамды бола бермейді. Қажет болған жағдайда жауапты тұлғаның немесе шұғыл қызметтердің нұсқауы бойынша резервтік жиналу орнына барыңыз. Топтар қараусыз қалмауға тиіс.

Қосымша көмекті қажет ететін балалар үшін сүйемелдеушілер мен қолжетімді қозғалу тәсілдері алдын ала анықталады. Баланы заңды өкіліне тапсырған кезде ұйымның белгіленген тәртібіне сәйкес оның кімге және қашан тапсырылғаны тіркеледі.

Күзет пен әкімшіліктің міндеттері

Күзет объектіге кірудің белгіленген тәртібін сақтайды. Қауіп туындаған кезде дереу полиция шақырады, көзделген дабыл беру құралдарын қолданады және әкімшілікке хабарлайды. Қауіпсіз мүмкіндік болған жағдайда қауіпті аймаққа кіруді шектеп, келген қызметтерді қарсы алады. Өзінің даярлығы, өкілеттігі және лауазымдық нұсқаулығы шегінде әрекет етеді.

Күзет қызметкері күдікті заттарды ашпайды және шабуылдаушыны өз бетімен іздеу үшін бекетін тастап кетпейді. Бейнебақылау мәліметтері полицияға беріледі, жазбалар сақталады. Кіруді шектеу адамдардың қауіпсіз эвакуациялануына кедергі келтірмеуге тиіс.

Басшы немесе оны алмастыратын тұлға хабарлауды ұйымдастырады, қызметкерлердің іс-қимылын және қызметтермен өзара әрекеттесуді үйлестіреді. Топтар бойынша мәліметтерді жинайды, табылмаған адамдар туралы хабарлайды, ата-аналармен байланысқа жауапты тұлғаны анықтайды. Уәкілетті қызметтер келгеннен кейін олардың нұсқауларын орындайды.

Ата-аналармен байланыс

Тағайындалған қызметкер расталған ақпаратты және әрі қарайғы іс-қимыл тәртібін хабарлайды. Ата-аналарға жауапты қызметтердің рұқсатынан кейін қайда жүгіну және балаларды қай жерден алып кету керектігі түсіндіріледі. Ортақ чаттарда паналау орындарын, полицияның іс-қимылы туралы мәліметтерді, зардап шеккендердің фотосуреттерін және тексерілмеген хабарламаларды жариялауға болмайды.

Материалды бекіту

Үш жағдайды қарастырайық. Жауаптар балабақшамызда қолданыстағы іс-қимыл алгоритмдері ескеріле отырып талқыланады.

1-жағдай. Шығу есігінің жанынан иесі белгісіз сөмке табылды. Өту жолын босату үшін оны алып тастауға бола ма?
Жауап: болмайды. Адамдарды алыстатамыз, 102 немесе 112 нөміріне және басшылыққа хабарлаймыз, табылған заттың жанынан өтуге жол бермейміз.

2-жағдай. Дәлізден атыс дыбыстары естіледі. Топты дереу сол жерге алып шығу керек пе?
Жауап: жоқ. Қауіпсіз шығу жолы болмаса, балаларды үй-жайда паналатып, кіруді шектейміз және қауіпсіз тәсілмен полицияға хабарлаймыз.

3-жағдай. Эвакуациядан кейін тізім бойынша бір баланың жоқ екені анықталды. Оны іздеу үшін кері қайтуға бола ма?
Жауап: өз бетімен кері қайтуға болмайды. Баланың аты-жөнін және соңғы рет қай жерде болғанын басшыға және құтқарушыларға дереу хабарлаймыз.

Әрбір қызметкер өзінің міндетін, мәліметтерді кімге беру керектігін және өз тобына кім көмектесетінін білуге тиіс. Тікелей қауіп төнген кезде келісуді күтіп, қорғану әрекеттері мен қызметтерді шақыруды кейінге қалдыруға болмайды. Сабыр сақтаймыз, балаларды қорғаймыз, қауіп туралы уақтылы хабарлаймыз және шұғыл қызметтердің нұсқауларын орындаймыз. Сұрақтар мен түсініксіз әрекеттерді нақты қауіп туындағанға дейін, қазір талқылаймыз.

Дереккөздер

Білім беру объектілерінің терроризмге қарсы қорғалуын ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулық — 2022 жылғы 30 наурыздағы № 117 бұйрықтың жаңартылған редакциясы.
https://old.adilet.zan.kz/rus/docs/V2200027414

ҚР Терроризмге қарсы орталығы — Террористік акт кезінде не істеу керек.
https://www.gov.kz/org/antiterrosticheskiy-centr/press/article/details/111818

ҚР Терроризмге қарсы орталығы — Күдікті зат табылған кездегі жадынама.
https://www.gov.kz/org/antiterrosticheskiy-centr/press/article/details/5035